हा प्रवास सुंदर आहे……

                       


   अभंग पुस्तकालय, नांदेड या आमच्या उपक्रमास यंदाच्या गुढी पाडव्यास १७ वर्षे पूर्ण होत आहेत. या निमित्ताने आमच्या प्रवासाचे सिहांवलोकन!

    ग्रंथविक्री हा संकुचित उद्देश ठेवता, वाचनसंस्कृती संवर्धन व संस्कृतिक चळवळ सुरु करणे हा आमचा मानस होता. मनांत एक खंत होती, १९५५-१९७५ या कालावधीतला सुवर्णकाळ ओसरुन गेला होता. कुरुंदकर गुरुजी, शेवाळकर, प्राचार्य बारलिंगे, प्रा.शिरवाडकर, स.रा.गाडगीळ, वे.शा.सं.कस्तूरे, इतिहासाचार्य कानोले, चित्रमहर्षी वसेकर, गानतपस्वी गुंजकर अशी दिग्ग्ज सारस्वतांची मांदियाळी ओसरली होती. साहित्य संस्कृतिक क्षेत्राला आलेली मरगळ वेदनादायी होती. पण कुठल्याही प्रकारचा तक्रारीचा सूर आळवत बसण्यापेक्षा आम्ही प्रत्यक्ष कृतीला सुरवात केली. बिरबलाच्या गोष्टी प्रमाणे आधीच्या सांस्कृतिक रेषेपुढे आम्ही 'अभंग पुस्तकालयाची' रेष ओढली, जिच्यामुळे नांदेडचे सांस्कृतिक वैभव वापस यायला सुरवात झाली. जेष्ठ पत्रकार व संपादक सुधाकरराव डोईफोडे यांनी 'अभंग' शिर्षकाच्या त्यांच्या अग्रलेखातही (दै.प्रजावाणी) असेच म्हटले होते.

     'अभंग' व्यासपीठावर गेल्या सोळा वर्षात साहित्य, समाजकारण, राजकारण, सांस्कृतिक आदी विविध क्षेत्रातील दिग्गजांना आमच्या व्यासपीठावर आपणासारख्या चिकित्सक, चोखंदळ, रसिक श्रोत्यांसमोर आणता आले, हा आमच्यासाठी अमूल्य ठेवा होय.

    विझत चाललेल्या व्यासपीठांचे पुनरुज्जीवन करण्यासाठी आम्ही कंबर कसली. अभ्ंगच्या व्यासपीठावरुन सामाजिक, राजकीय, सांस्कृतिक, सांगितीक, आरोग्य इ. विषयावर कधी व्याख्यान, तर कधी प्रकट मुलाखतींचा कार्यक्रम, तर कविता वाचनाचा कार्यक्रम, नाटयप्रयोग अशा वैविध्य्‍पूर्ण कार्यक्रमांचे आयोजन करण्याचा प्रयत्न केला. ग्रंथोत्सवासारखा अनोखा प्रयोगही केला. नांदेडच्या रसिक श्रोत्यांचे चौफर सांस्कृतिक उन्न्यन करण्यांतूनच वाचनसंस्कृती जोपासली जाईल, असा विश्वास आम्हाला होता.

    डॉ.अभय बंग, डॉ.नरेंद्र जाधव, ॲड.उज्वल निकम, अच्युत गोडबोले, मधुकर भावे, पी.साईनाथ, प्रदीप लोखंडे, यांची व्याख्याने अनिल अवचट, यशवंतराव गडाख, डॉ. रवी बापट, माजी मुख्यमंत्री अशाेक चव्हाण, तसेच मनसे प्रमुख राज ठाकरे यांच्या मुलाखतींचे कार्यक्रमही गाजले. कविवर्य बा.भ.बोरकर यांच्या कविता,' तो प्रवास सुंदर होता' हा कुसुमाग्रजांच्या कवितेवरील व माझे जीवन गाणे हा मंगेश पाडगांवकर यांच्या कविता, गाणी व मुलाखतीचा कार्यक्रम तर रसिक मायबापांनी अक्षरश: डोक्यावर घेतला.

     'अभंग पुस्तक भिशी', 'शामची आई-माझ्या घरी' हा उपक्रम, 'व्हाय नॉट आय', 'प्रयोगातून विज्ञान' आणि  'लवसा' या पुस्तकांवरील निबंध स्पर्धेस अभूतपूर्व प्रतिसाद मिळाला. जणू 'वाचते व्हा,लिहिते व्हा' हा सांस्कृतिक संदेश देण्याचा प्रयत्न!

     आता तर 'अभंग'ने 'अभंग प्रकाशन'या नावाने प्रकाशन संस्था सुरु करुन विविध विषयावरील संदर्भ मुल्य असलेल्या ग्रंथांचे प्रकाशन केले आहे.यादी खूप मोठी आहे. उदाहरणा दाखल समग्र अनंत भालेराव, निवडक तु शं, संघर्षयात्री, नव्याने शोधतानां, संसदरत्न, मी आनंदयात्री अशी कितीतरी नावं देता येतील. प्रसिध्द लेखक संजय भास्कर जोशी यांच्या मदतीने तयार केलेली 'अभंग डायरी'ने तर इतिहास घडवला.

      या नाविन्यशील उपक्रमांमुळे 'अभंग'ने आपले सांस्कृतिक क्षेत्रातले कृतीशील योगदान सिध्द केले आहे. पण वाचनसंस्कृती वृध्दिंगत करण्याच्या आघाडीवर आणखी पुष्क्ळ काही करावे लागणार आहे. जे काही हातून घडले, त्यात आमचे वाचक, ग्राहक आणि हितचिंतकांचे मोठे योगदान आहे. आम्ही या सर्वांचे तसेच आमच्या कार्यक्रमांना उपस्थित राहून आमचा उत्साह वाढविणा-या साहित्यप्रेमी श्रोत्यांचेही ऋणी आहोत.

    -  नीमा कुलकर्णी. माे.नं- ९९२३५९२२४७

टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

हा प्रवास सुंदर आहे….

इमेज
                "मैत्र जीवाचे" छत्रपती संभाजीनगर (औरंगाबाद) येथे दि.११ व १२ मे २०२३ रोजी 'जिगीषा' या नाटयसंस्थेला ४० वर्षे पूर्ण होत असल्यामुळे वर्धापन दिन व आम्हा मित्र मैत्रिणींचा स्नेह मेळावा (गेट टुगेदर) संपन्न् होतो आहे.या निमित्ताने हे मनोगत. 'जिगीषा' शी आपले एक खास नाते आहे आणि त्यातूनच आपला सांस्कृतिक पिंड जोपासला गेला, हे आवर्जून सांगावेसे वाटते.आज मी जरी लेख लिहित असले तरी, लेखातील भावना आमच्या 'स्त्री' मधील प्रत्येकीची आहे.आमच्या 'फ्रेंड्स, फिलोसॉफर व गाईड' प्रशांत,चंदूने अर्थात 'जिगीषा' ने आम्हाला जे दिले तेच आज आमच्या प्रत्येकीच्या कृतार्थ जीवनाचे संचीत आहे. आज ख्यातनाम नाटय व चित्रपट लेखक प्रशांत दळवी व प्रतिभावान दिग्दर्शक चंद्रकांत कुळकर्णी म्हणून ते मराठी नाटय-चित्रपट क्षेत्रात प्रसिध्द आहेत.याचा सार्थ अभिमान व कौतुक आम्हाला आहेच; नितांत आदरही आहे,पण तरीही ते आमच्या साठी प्रशांत, चंदूच आहेत.मैत्रीत कोणत्याही उपचारांची गरज आम्हाला वाटत नाही. औरंगाबादेत मधे १९८२-८३ च्या कालावधीत सुमारे वीस पंचवीस जणा...
अधिक वाचा

हा प्रवास सुंदर आहे……

इमेज
      'वसुंधरेचे शोधयात्री' चे प्रकाशन आणि पुस्तकाचे अंतरंग भूगोलासारख्या महत्त्वाच्या विषयाबाबत असलेले अज्ञान हा आपला दोष आहे. त्या अज्ञानाची बीजे अजूनही आपल्या रक्तात आहेत. या पार्श्वभूमीवर डॉ. अनुराग लव्हेकर यांनी लिहिलेले 'वसुंधरेचे शोधयात्री' हे पुस्तक महत्वाचे असून, भुगोलाचा इतिहास माहीत नाही अशांना हा इतिहास कळावा यासाठी हे पुस्तक उपयुक्त आहे, असे प्रतिपादन ‘लोकसत्ता’चे संपादक तथा चतुरस्त्र लेखक गिरीश कुबेर यांनी येथे केले. नांदेड येथील पचनसंस्था विकारतज्ञ डॉ. अनुराग लव्हेकर यांनी पृथ्वी धुंडाळणाऱ्या शोध नायकांची विखुरलेली माहिती संकलित करुन लिहिलेल्या 'वसुंधरेचे शोधयात्री' या पुस्तकाचा प्रकाशन सोहळा दि. ७ मार्च रोजी नांदेडच्या शंकरराव चव्हाण नियोजन भवनात संपन्न झाला. यावेळी व्यासपीठावर प्रमुख पाहुणे म्हणून 'भुगोलकोश'कार एल. के. कुलकर्णी, जेष्ठ पत्रकार संजीव कुलकर्णी, लेखक डॉ. अनुराग व डॉ. अमरजा लव्हेकर यांची उपस्थिती होती. यावेळी गिरीश कुबेर यांनी भुगोलाचे महत्त्व अधोरेखित केले. भुगोलाचे ज्ञान नसण्याचे परिणाम खूप गंभीर आहेत. या अज्ञानाची...
अधिक वाचा

हा प्रवास सुंदर आहे……

इमेज
    तोच मी     प्रभाकर पणशीकर! मराठी नाटयसृष्टीतील एक ऋषितुल्य व्यक्तिमत्व.प्रभाकर पणशीकर नाटयवर्तुळात 'पंत' या नावाने ओळखले जात. १४ मार्च हा पंतांचा जन्मदिवस. त्या दिवशी प्रसारमाध्यमांनी या नटवर्याची दखल घेतलेली दिसली नाही. राजहंस प्रकाशनाच्या 'तोच मी'या आत्मचरित्राच्या जाहिरातीत मात्र आर्वजून उल्लेख होता. या निमित्ताने प्रभाकर पणशीकरांच्या आठवणी ताज्या झाल्या.अशा नटश्रेष्ठ प्रभाकर पणशीकर यांचे तीन कार्यक्रम घेण्याचा बहुमान नांदेड च्या 'अभंग पुस्तकालया'ला मिळाला.पहिल्या भेटीतच आमचे पंतांशी सूर जुळले.     'नाटयसंपदा' नावाची नाटयसंस्था स्थापन करुन प्रभाकर पणशीकरांनी अनेक दर्जेदार अशा ४१ नाटकांची निर्मिती केली. १९६३ ते १९९९ दरम्यान एक निर्माता, दिग्दर्शक व नट म्हणून प्रभाकर पंतांनी मराठी नाटयसृष्टी अक्षश: गाजवली. 'अश्रुंची झाली फुले', 'कटयार काळजात घुसली' आणि 'संत तुकाराम' ही तीन नाटकं एकाच दिवशी तीन नाटयगृहात लावण्याचा विक्रम त्यांच्या नावावर आजही आहे.   प्रारंभी वयाच्या ऐन पंचवीशीत मो.ग. रांगणेकर यांच्या 'नाटयनिकेतन' या ...
अधिक वाचा